Kayseri’nin deprem geçmişiyle ilgili dikkat çeken bir belirsizlik yeniden gündemde. Yüzyıllar önce büyük yıkımlara neden olan depremlerin hangi faylarda meydana geldiği ve bu kırılmaların faylarda biriken gerilimi ne ölçüde azalttığı henüz kesin olarak ortaya konulmuş değil.
Deprem bilimci Prof. Dr. Hüsnü Serdar Akyüz’ün değerlendirmeleri, Kayseri çevresindeki fayların geçmişinin daha ayrıntılı araştırılması gerektiğine işaret ediyor. Peki, 1717 ve 1835 yıllarındaki depremlerde hangi faylar kırıldı ve bu sarsıntılar bölgedeki deprem tehlikesi açısından ne ifade ediyor?
Kayseri’de binlerce kişinin hayatını kaybettiği deprem
Kayseri’nin tarihindeki en yıkıcı depremlerden biri 1717 yılında meydana geldi. Tarihî kaynaklarda bu depremde 5 bin ile 8 bin arasında kişinin hayatını kaybettiği aktarılıyor. Erkilet, Molu, Kızık, Saraycık ve Mancusun çevresinde büyük yıkım yaşandığı belirtiliyor.
Dönemin kayıtlarında Erkilet Fayı’nın kırılmış olabileceğine ilişkin anlatımlar bulunsa da depremin kaynağı bilimsel açıdan kesinleştirilmiş değil. Aradan 309 yıl geçmesine rağmen bu belirsizliğin sürmesi, Kayseri’nin deprem geçmişinin aydınlatılması açısından önem taşıyor.
1835 depreminde de büyük kayıp yaşandı
Kayseri’yi etkileyen bir diğer büyük deprem ise 13 Ağustos 1835’te meydana geldi. Tarihî kayıtlara göre bu depremde 600 ile 1064 arasında kişi hayatını kaybetti.
Ancak bu sarsıntının hangi fay üzerinde gerçekleştiği ve fayın ne ölçüde kırıldığı konusunda da kesin bilgiler bulunmuyor. İki büyük depremin kaynaklarının tam olarak belirlenememesi, bölgedeki fayların geçmişte nasıl davrandığına ilişkin değerlendirmeleri zorlaştırıyor.
Erciyes ve Erkilet fayları neden önemli?
Kayseri ve çevresindeki fay sistemleri, bölgenin deprem tehlikesi bakımından önem taşıyor. Prof. Dr. Akyüz’ün aktarılan değerlendirmelerinde, bölgedeki fayların yıllık hareket hızının yaklaşık 1 milimetre olduğu belirtiliyor.
Bu hızın Kuzey Anadolu Fayı’na kıyasla düşük olması, bölgenin deprem üretmeyeceği anlamına gelmiyor. Fayların geçmişte hangi aralıklarla kırıldığı, ne büyüklükte depremler ürettiği ve günümüzdeki durumlarının ne olduğu gibi soruların bilimsel verilerle incelenmesi gerekiyor.
Kayseri’de deprem tehlikesi geçti mi?
Kayseri’de geçmişte meydana gelen depremlerin hangi faylarda oluştuğu ve bu fayların ne ölçüde kırıldığı bilinmeden, tarihî depremlerin günümüzdeki gerilim dağılımına etkisini kesin biçimde hesaplamak mümkün değil.
Bununla birlikte, söz konusu belirsizlik tek başına yakın zamanda büyük bir deprem yaşanacağı anlamına gelmiyor. Depremin ne zaman ve hangi büyüklükte gerçekleşeceğini kesin olarak önceden belirlemek de mevcut bilimsel yöntemlerle mümkün değil.
Uzmanların değerlendirmeleri, Kayseri’de deprem tehlikesinin doğru anlaşılabilmesi için tarihî kayıtların jeolojik araştırmalarla birlikte ele alınmasının önemini ortaya koyuyor. Kent açısından asıl ihtiyaç ise fayların geçmişini aydınlatacak bilimsel çalışmaların sürdürülmesi ve yapı güvenliği ile afet hazırlıklarının ihmal edilmemesi.
