AK Parti Kayseri Milletvekili Murat Cahit Cıngı, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda Kayseri’nin havacılık tarihindeki önemli yerini gündeme taşıdı. Türkiye’nin ilk uçak fabrikası girişimlerinden TOMTAŞ’ın kuruluş sürecini anlatan Cıngı, Kayseri’nin coğrafi konumu, askerî lojistik imkânları ve sanayi geçmişinin bu tercihte etkili olduğunu belirtti.
Kayseri’nin stratejik konumu etkili oldu
Türkiye, 1925 yılında uçak fabrikası kurma kararı aldığında İstanbul limanıyla, İzmir dış dünyaya açılan konumuyla, Eskişehir ise askerî havacılık tecrübesiyle öne çıkıyordu. Buna rağmen TOMTAŞ için Kayseri tercih edildi.
Cıngı’nın paylaşımında, Millî Mücadele sonrasında stratejik tesislerin güvenliğinin önem kazandığına dikkat çekildi. Anadolu’nun merkezinde yer alan Kayseri’nin kıyılardan uzakta bulunması, askerî sevkiyat açısından taşıdığı önem ve geçmişteki güherçile ile barut üretimi tecrübesi, şehrin tercih edilmesinde öne çıkan unsurlar arasında gösterildi.
TOMTAŞ için büyük kaynak ayrıldı
Cıngı, fabrikanın kuruluşuna ayrılan kaynağın büyüklüğüne de dikkat çekti. Paylaşımında TOMTAŞ’ın kuruluş sermayesinin 3 milyon 360 bin lira olduğunu belirten Cıngı, 1925 yılı devlet bütçe gelirlerinin yaklaşık 170,4 milyon lira olduğu bilgisiyle yatırımın dönemin şartlarındaki önemini vurguladı.
Uçak fabrikasının makineleri Kayseri’ye zorlu yollarla ulaştı
Kayseri’nin böylesine büyük bir sanayi yatırımı için başlangıçta yeterli altyapıya sahip olmadığını belirten Cıngı, fabrikanın kurulması için lojistik şartların da oluşturulduğunu anlattı.
Almanya’dan getirilen makineler, Hamburg’dan gemilerle İskenderun’a, buradan trenle Ulukışla’ya taşındı. Yolculuğun son bölümünde ise atlar, katırlar, develer, kağnılar ve arabalar kullanıldı. Cıngı, bu sürecin erken Cumhuriyet dönemindeki sanayileşme çabasını ortaya koyduğunu ifade etti.
TOMTAŞ 6 Ekim 1926’da açıldı
TOMTAŞ, 6 Ekim 1926’da Kayseri’de açıldı. Cıngı’nın paylaşımında, dönemin önemli isimlerinden Refik Koraltan’ın şirketin idare meclisinin başında bulunduğu, Millî Savunma Bakanı Recep Peker’in de açılışta yer aldığı belirtildi.
Vecihi Hürkuş da fabrikanın havacılık faaliyetlerinde öne çıkan isimler arasında yer aldı. Hürkuş’un Junkers A-20 uçaklarının tecrübe uçuşlarıyla Kayseri’nin havacılık tarihine katkı sunduğu aktarıldı.
Türk teknisyenler Almanya’da eğitim aldı
TOMTAŞ’ın kuruluş sürecinde yalnızca makine ve üretim altyapısına değil, teknik personelin yetiştirilmesine de önem verildi. İlk aşamada 18 Türk teknisyen, Almanya’daki Junkers tesislerine gönderildi.
Suphi Çidam, Haldun Rızatepe ve Kamil Şeref Endik gibi isimler burada uçak imalatı, montajı ve bakım tekniklerini öğrendi. Türkiye’ye dönen teknisyenler, Kayseri’de oluşan teknik bilgi birikiminin gelişmesine katkı sağladı.
Kayseri farklı ülkelerin uçak teknolojilerine ev sahipliği yaptı
Fabrikada Junkers A-20 ve F-13 uçaklarıyla başlayan üretim ve montaj çalışmaları, farklı ülkelerin uçak modelleriyle devam etti. Amerikan Curtiss Hawk ve Fledgling, Alman Gotha Go 145A, Polonya üretimi PZL-24A ve PZL-24C ile İngiliz Miles Magister, Kayseri’deki havacılık faaliyetlerinde yer aldı.
1939’dan itibaren fabrikanın faaliyetleri bakım, onarım ve revizyon çalışmalarına ağırlık verdi. Motor, kaporta, tesviye ve montaj gibi alanlarda yetişen teknik personel, Kayseri’nin sanayi altyapısına da katkı sundu.
Kayseri’nin havacılık mirası bugün de sürüyor
Cıngı, paylaşımında Kayseri’deki havacılık birikiminin günümüzde de devam ettiğine dikkat çekti. Tarihî tesisin kurumsal devamı olan 2’nci Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü, Millî Savunma Bakanlığı bünyesinde bakım, modernizasyon, motor revizyonu, imalat ve Ar-Ge faaliyetlerini sürdürüyor.
Cıngı’nın paylaşımı, Kayseri’nin TOMTAŞ ile başlayan havacılık geçmişini, teknik personel yetiştirilmesindeki rolünü ve kentin savunma sanayisindeki tarihsel birikimini yeniden gündeme taşıdı.
